Kennis & Materialen

Blog

Tussen uitleggen en leren in: metacognitie

Door dr. Eelco Braad • 15 oktober 2026

Goed onderwijs begint natuurlijk met sterke instructie, duidelijke doelen en rijke leeractiviteiten. Toch zien veel docenten hetzelfde verschijnsel: twee leerlingen krijgen hetzelfde onderwijs, maar halen er niet hetzelfde uit. Het verschil zit vaak niet alleen in wat ze leren, maar ook in hoe ze hun eigen leren aanpakken.

Voor mij staat daarom niet de vraag centraal hoe we studenten méér kunnen laten leren, maar hoe we hen kunnen helpen begrip van en grip op hun eigen leren te krijgen. Dit noemen we metacognitie: het vermogen om het eigen leerproces te plannen, monitoren en bijsturen.

Uit ons onderzoek blijkt dat juist dat expliciet maken van gedachten een krachtig mechanisme kan zijn. Wanneer leerlingen en studenten worden uitgenodigd om hun keuzes, strategieën en afwegingen onder woorden te brengen, worden ze zich bewuster van hun leerproces en nemen ze vaker de regie over hun leren.

Dit hoeft niet te betekenen dat er een compleet nieuw onderwijsconcept moet worden ingevoerd. Vaak begint het met kleine interventies: na een opdracht een reflectievraag stellen over de aanpak in plaats van het resultaten, het bespreken van effectieve leerstrategieën in de klas, of het laten verwoorden waarom een student voor een bepaalde aanpak kiest. Juist deze ogenschijnlijk eenvoudige momenten kunnen veel inzicht opleveren.

In een handreiking Zelfregulerend Leren delen we praktische inzichten en voorbeelden die helpen om zulke interventies vorm te geven. Niet als extra taak bovenop een toch al volle onderwijsagenda, maar als manieren om leerprocessen zichtbaarder te maken.

Want studenten leren niet alleen van de inhoud die we aanbieden. Ze leren ook van hoe ze leren. En misschien is dat wel de belangrijkste vaardigheid die we kunnen meegeven.

👉 Benieuwd naar de handreiking? Je vindt deze hieronder bij de materialen!

👉 Meer weten? Meld je dan gratis aan voor de online summit.